كمتر از آنچه داشته محتاج شود . گرما و سرما جاى خود را مبادله مىكند اگر برون زمين گرم باشد درون آن سرد است چنان كه سردابها و ديگر نقاط عميق و فرو رفتهء زمين در روز تابستان سرد است و اگر برون زمين سرد باشد درون آن گرم است چنان كه سردابها و جاهاى ديگر در شبهاى زمستان گرم است . گرما قسمت لطيف جسم تر را ببرد تا مايهء زمينى آن خشك شود و سنگى گردد يا به تمام نابود شود . وقتى مسير خورشيد بر ناحيهء شمالى معدل النهار باشد هوا در ناحيهء شمالى گرم شود و هواى جنوب سرد شود و ميبايد هواى جنوب منقبض شود و جاى كمتر خواهد و هواى شمال منبسط شود و جا بيشتر خواهد كه خلاء در جهان نيست ، از اين رو بالطبع ميبايد بيشتر بادهاى تابستان كه بر مردم ناحيهء شمال ميوزد شمالى باشد كه هوا از پيش ايشان به طرف جنوب حركت مىكند زيرا باد چيزى جز حركت و تموج هوا نيست و نيز ميبايد بيشتر بادهاى زمستان جنوبى باشد زيرا به طرف شمال حركت مىكند زيرا مسير خورشيد در زمستان بر ناحيهء جنوب است . اينكه مسير خورشيد در زمستان بر ناحيهء جنوب و در تابستان بر ناحيهء شمال است محسوس است زيرا در زمستان سايهء شاخص دراز است و جرم خورشيد بالاى سر ما از خط نصف النهار دور است . مسعودى گويد : در آنچه دربارهء تقسيم و تركيب افلاك و ترتيب ستارگان - پنج ستاره و دو نيّر - بگفتيم ميان متقدمان و متأخران اختلاف است . از جمله بطلميوس كلوذى در كتاب المجسطى و كتاب هيئت گويد كه ابر او معلوم نشد كه زهره و عطارد بالاى خورشيد است يا زير آن ؟ يحيى نحوى كه بنام حريص اسكندرانى شهره است در كتابى كه ضمن آن بحدوث عالم دليل آورده و كتاب برقلس را دربارهء قدم عالم و هم گفتار افلاطون و ارسطاطاليس و افلوطرخس را كه قايل بقدم آن بوده‌اند